YOUTUBE
FACEBOOK
TWITTER
NEWSLETTER
Poprzednia wersja
PiS

interpelacja w sprawie krwi pępowinowej

www.sxc.hu

Poniżej zamieszczam interpelację poselską skierowaną do Prezesa Rady Ministrów Pana Donalda Tuska w sprawie stanowiska rządu w zakresie zwolnienia z podatku VAT przechowywania komórek macierzystych z krwi pępowinowej. 

 

 

  

Interpelacja wsprawie: stanowiska rządu w zakresie zwolnienia z podatku VAT przechowywania komórek macierzystych z krwi pępowinowej. 

 

Panie Premierze

Medycyna transplantacyjna jest jedną z najszybciej rozwijających się dziedzin medycyny. Jedną z metod wykorzystywanych w tej dziedzinie medycyny jest przeszczepienie komórek krwiotwórczych, w tym komórek macierzystych pobranych z krwi pępowinowej. Przeszczepienie komórek macierzystych krwi pępowinowej znajduje obecnie zastosowanie w leczeniu kilkudziesięciu chorób (ok. 70, głównie hematologicznych i onkologicznych), a lista możliwości leczniczego zastosowania tych komórek ciągle wzrasta.

Istotny postęp wiedzy medycznej w powyższym zakresie oraz zwiększenie możliwości praktycznego terapeutycznego wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej, a co za tym idzie, wzrost znaczenia tej dziedziny medycyny dla ochrony zdrowia obywateli Unii Europejskiej, zostały bardzo mocno zaakcentowane w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 11 września 2012 r. w sprawie dobrowolnego honorowego dawstwa tkanek i komórek (2011/2093/(INI)).

Parlament Europejski podkreślił w niej lecznicze znaczenie przeszczepów komórek krwi pępowinowej stwierdzając, że „wiele dowodów potwierdza to, że alogeniczny przeszczep krwi pępowinowej okazał się już skuteczny u wielu pacjentów, oraz że istnieją również wiarygodne doniesienia, zgodnie z którymi w niektórych przypadkach przeszczepy autologiczne z wykorzystaniem tego rodzaju komórek mogą być skuteczne” (punkt W). Przyznał również, że „dokonał się istotny postęp naukowy w dziedzinie badań nad krwią pępowinową, która stanowi bardzo obiecującą alternatywę terapeutyczną w leczeniu wielu chorób, w tym chorób dziecięcych” (pkt 22). Parlament wezwał również Komisję Europejską i państwa członkowskie do przyjęcia środków w celu ustanowienia ram regulacyjnych, które sprzyjałyby zwiększeniu dostępności komórek macierzystych krwi pępowinowej (pkt 23).

Należy zaznaczyć, że wskutek wydania powyższej Rezolucji kwestia terapeutycznego wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej została postawiona na szczeblu unijnym w sposób znacznie bardziej zdecydowany, niż miało to miejsce dotychczas.

Szanse wynikające z możliwości wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej w realizacji zadań w zakresie ochrony zdrowia zostały również dostrzeżone na szczeblu krajowym. W dniu 12 września 2010 r. uchwałą Rady Ministrów (164/2010) został ustanowiony program wieloletni na lata 2011-2020 pod nazwą: „Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej” (dalej: „Program”). W ramach tego programu zostały wyasygnowane środki publiczne (ok. 1 mln zł. rocznie) przeznaczone na realizację zadań zmierzających do zwiększenia zasobów krwi pępowinowej z przeznaczeniem do celów publicznych. Dodatkowo, w ramach świadczeń transplantologicznych NFZ finansuje procedury związane m.in. z pobieraniem, przechowywaniem i przeszczepianiem komórek krwiotwórczych (do których to przeszczepień może być wykorzystywana krew pępowinowa zbankowana w ramach Programu).

Niewątpliwie fakt finansowania zadań związanych z bankowaniem (czyli pobieraniem i przechowywaniem) krwi pępowinowej do celów publicznych ze środków publicznych stanowi potwierdzenie uznania przez Ministra Zdrowia (autora Programu), że bankowanie tej krwi ma istotne znaczenie w aspekcie profilaktyki zdrowia i stanowi element realizacji zadań państwa w zakresie ochrony zdrowia obywateli.
Profilaktyczny charakter bankowania komórek macierzystych krwi pępowinowej został wprost potwierdzony przez Ministerstwo Zdrowia w odniesieniu do bankowania tej krwi w celach przeszczepień allogenicznych dla osób niespokrewnionych. W piśmie do jednego z banków krwi pępowinowej (pismo MZ-PZ-TSZ-400-14680-1/MK/13 z 10.9.2013) stwierdzono: „w przypadku podejmowania ww. czynności zwanych w skrócie bankowaniem w celach allogenicznych (publicznych) procedura ta spełnia podstawowe cele usługi w zakresie opieki medycznej, która ma służyć profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia (…). Ponadto należy wskazać, iż uzyskane z krwi pępowinowej (z łożyska po urodzeniu dziecka”) komórki macierzyste krwi pępowinowej są pobierane ze 100% przeznaczeniem dla leczenia ogółu chorych na choroby hematologiczne, a także spełniają kryterium realnego zastosowania ich w przyszłości”.

W tym miejscu należy wskazać, że obok bankowania krwi w celach allogenicznych (publicznych, tj. przeznaczonych dla ogółu społeczeństwa, w szczególności dla osób niespokrewnionych), które jest finansowane ze środków publicznych, możliwe jest również bankowanie jej w tzw. bankach rodzinnych. W tym drugim przypadku usługi związane z pobieraniem, badaniem, przygotowaniem i bankowaniem krwi pępowinowej są świadczone na zlecenie i koszt osób prywatnych (najczęściej rodziców dziecka) i przeznaczone do ewentualnego wykorzystania w leczeniu osoby, przy narodzinach której zostały pobrane (przeszczepienie autologiczne) lub członków jej najbliższej rodziny (przeszczepienie allogeniczne dla osób spokrewnionych) . Instytucje prywatne zajmujące się prowadzeniem banków rodzinnych pełnią jednocześnie istotną rolę również w gromadzeniu zasobów krwi pępowinowej do celów publicznych, wykonując w tym zakresie zlecone im zadania finansowane ze środków publicznych (w szczególności ze środków Programu).
System bankowania komórek macierzystych krwi pępowinowej opiera się zatem na dwóch źródłach finansowania, ze środków publicznych i prywatnych, jakkolwiek faktycznie zadania związane z bankowaniem tych komórek często wykonywane są przez te same instytucje. Bankowanie komórek macierzystych w bankach rodzinnych, finansowane ze środków osób prywatnych, w istotnym stopniu wspiera i uzupełnia działania państwa w realizacji zadań w zakresie ochrony zdrowia, zwiększając dostępność tej metody leczenia (również dla członków najbliższej rodziny dziecka, przy narodzinach którego pobrano komórki) o czym świadczy szereg wykonanych przeszczepień z banku rodzinnego.

 

Skoro więc Minister Zdrowia potwierdza istotne profilaktyczne znaczenie bankowania komórek macierzystych krwi pępowinowej w celach allogenicznych (publicznych), przeznaczając na ten cel znaczne środki publiczne, logicznym wydawałoby się, że brak jest podstaw do odmawiania takiego samego profilaktycznego charakteru czynnościom związanym z bankowaniem komórek macierzystych w bankach rodzinnych, finansowanych ze środków prywatnych, zwłaszcza wobec faktu częstszego wykorzystania do leczenia dzieci w Polsce krwi pępowinowej pochodzącej z banków rodzinnych, niż publicznych. Jeśli w świetle obecnej wiedzy medycznej wykorzystanie komórek macierzystych jest realną metodą terapii kilkudziesięciu chorób, trudno uzależniać istnienie profilaktycznego celu bankowania tych komórek od takich okoliczności, jak źródło finansowania czy krąg osób uprawnionych do leczenia z wykorzystaniem tych (tj. tego, czy będą dostępne w banku publicznym, czy jedynie dla danej osoby i jej najbliższej rodziny). W obu przypadkach powinny być stosowane te same kryteria i jeśli uznać, że bankowanie krwi pępowinowej nie ma celu profilaktycznego, to pod znakiem zapytania stoi celowość wydatkowania środków publicznych na rozwój metody niespełniającej funkcji w zakresie ochrony zdrowia. Wniosek taki byłby jednak nieuprawniony, gdyż zarówno w przypadku bankowania krwi pępowinowej w celach publicznych, jak i w bankach rodzinnych (finansowanych ze środków prywatnych) mamy do czynienia z usługami w zakresie profilaktyki zdrowia.

Dotychczasowa praktyka organów podatkowych jest niespójna. W jednym z pism, adresowanym do Ministerstwa Zdrowia, Minister Finansów zaakceptował zwolnienie z VAT dla bankowania komórek w celach allogenicznych w systemie publicznym (pismo z dnia 6 września 2011 r., nr PTI/063-3/658/EFU/2011/BM19-7327 z 6.9.2011). Przyznał w nim, że „bankowanie krwi pępowinowej w celach allogenicznych, może podlegać zwolnieniu od podatku od towarów i usług, jako usługi ściśle związane z usługami w zakresie opieki medycznej” (str. 2).
Należałoby się spodziewać, że, po pierwsze, powyższy pogląd Ministra Finansów w zakresie bankowania w celach allogenicznych w systemie publicznym znajdzie pełne odzwierciedlenie w praktyce podległych mu organów podatkowych, po drugie zaś, że konsekwencją tego poglądu powinna być akceptacja przez aparat skarbowy profilaktycznego charakteru (i prawa do zwolnienia z VAT) w odniesieniu do bankowania w celach autologicznych. Tak jednak niestety nie jest.

W wydawanych przez organy podatkowe interpretacjach indywidualnych prawa do stosowania zwolnienia z VAT odmawia się podmiotom świadczącym usługi zarówno na rzecz podmiotów prywatnych (gdy bankowane komórki macierzyste z krwi pępowinowej przeznaczone są dla dawcy lub jego rodziny) jak i publicznych (gdy bankowane komórki przeznaczone są dla potrzeb ogółu) Stanowisko takie jest podtrzymywane przez organy podatkowe również w trakcie sporów przed sądami administracyjnymi.
Organy podatkowe powołują się w tym względzie na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (wyroki w sprawach C-262/08 CopyGene A/S oraz C 86/09 Future Health). Tymczasem wyroki te zapadły na tle dosyć specyficznego stanu faktycznego. Trybunał założył w nich, że przechowywanie komórek macierzystych krwi pępowinowej nie ma znamion działań profilaktycznych, ani innych elementów opieki medycznej w rozumieniu dyrektywy VAT. Należy jednak wskazać, że żadna ze stron postępowań przed Trybunałem nie podnosiła charakteru profilaktycznego usług przechowywania krwi pępowinowej (por. pkt 35 wyroku C-262/08 CopyGene A/S).

W wyroku w sprawie C 86/09 Future Health Trybunał wyraził opinię, że sporne czynności polegające zasadniczo na przechowywaniu krwi pępowinowej nie wydają się nie mieć bezpośredniego i rzeczywistego celu polegającego na diagnozie, opiece oraz, w miarę możliwości, leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia (tak jak zaznaczono, kwestia profilaktycznego charakteru została całkowicie pominięta). Trybunał wskazał jednak, że jeżeli sąd krajowy stwierdzi, że analiza krwi pępowinowej rzeczywiście ma na celu umożliwić diagnozę medyczną i nie stanowi jedynie części badania pozwalającego na ustalenie tego, czy komórki macierzyste są żywe, to należałoby stwierdzić istnienie świadczenia opieki diagnostycznej, która mogłaby być objęta zakresem zwolnień przewidzianych w art. 132 ust. 1 lit. b) lub c) dyrektywy VAT (2006/112/WE).
Stanowisko Trybunału nie ma więc charakteru bezwzględnego. Trybunał Sprawiedliwości UE nie jest zresztą kompetentny do rozstrzygnięcia, czy dane czynności mają charakter profilaktyczny, diagnostyczny czy terapeutyczny. Założenie przez Trybunał dla celów rozstrzygnięcia w ww. sprawach braku znamion profilaktyki (w świetle danych obiektywnych i stanowiska Ministra Zdrowia niezasadne) nie może być więc dalej bezrefleksyjnie powielane przez organy podatkowe.

Należy też podkreślić, że wyroki te dotyczyły sporów, który powstały prawie 10 lat temu (decyzja organu w wyroku w sprawie Copy Gene wydana została w 2004 r.), a więc w czasie, kiedy poziom wiedzy medycznej w dziedzinie transplantologii (zwłaszcza w odniesieniu do leczniczego wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej) był znacznie niższy. Niezwykle szybki postęp w wiedzy medycznej, który miał miejsce w ostatnim czasie (czego wyrazem jest również cytowana Rezolucja Parlamentu Europejskiego z ubiegłego roku) wskazał, że komórki macierzyste krwi pępowinowej mogą być faktycznie wykorzystywane w terapiach medycznych, nie mają więc charakteru eksperymentalnego i hipotetycznego (a takie postrzeganie wydaje się miał Trybunał Sprawiedliwości rozstrzygając wspomniane sprawy).
Należałoby również uznać, że brak jest podstaw do rozróżniania z punktu widzenia VAT przechowywania komórek macierzystych krwi pępowinowej w celach autologicznych,allogenicznych dla osób spokrewnionych (co zresztą potwierdził Trybunał w punkcie 80 wyroku w sprawie C-262/08 CopyGene). Brak jest więc podstaw, aby przyjąć, że zwolnienie z VAT ma zastosowanie wyłącznie do czynności związanych z przechowywaniem tych komórek dla celów alogenicznych publicznych, a analogiczne czynności wykonywane przez rodzinne banki krwi pępowinowej na rzecz prywatnych osób fizycznych (w celach przeszczepień autologicznych lub allogenicznych dla członków najbliższej rodziny) opodatkowane są według stawki 23% VAT. Jeśli bowiem zaakceptujemy profilaktyczny cel przechowywania komórek macierzystych krwi pępowinowej, to jest on identyczny zarówno w przypadkach przechowywania dla celów publicznych, jak i prywatnych. Jeśli Minister Finansów w powołanym wyżej piśmie z 6 września 2011 r. przyznał prawo do stosowania zwolnienia z VAT usług związanych z istnieniem publicznego systemu przechowywania krwi pępowinowej (z czym należy się zgodzić), to trudno zrozumieć odmienne podejście do analogicznej działalności świadczonej przez rodzinne banki tej krwi (odrębną kwestią jest to, że korzystne w tym zakresie stanowisko Ministra Finansów nie ma przełożenia na jednolitą praktykę organów podatkowych w odniesieniu do bankowania w celach allogenicznych dla dawców niespokrewnionych). Skoro Trybunał Sprawiedliwości UE wyraźnie wskazał na brak rozróżnienia z punktu widzenia VAT czynności przechowywania krwi pępowinowej dla celów allogenicznych i autologicznych, to stosowany przez organy podział ma charakter sztuczny i jest nieuzasadniony. Opieranie się w sposób bezrefleksyjny na stanowisku Trybunału w przypadku czynności dokonywanych przez rodzinne banki komórek macierzystych przy jednoczesnym szerszym, bardziej racjonalnym, lecz odmiennym od stanowiska Trybunału podejściu do analogicznych czynności wykonywanych w ramach publicznego systemu przechowywania komórek macierzystych z krwi pępowinowej (tj. podejściu wynikającym z ww. pisma Ministra Finansów z dnia 6 września 2011 r.) rodzi podejrzenie, że ten podział nie ma charakteru obiektywnego, lecz motywowany jest celami fiskalnymi.

Jeśli podległy Panu Premierowi Minister Zdrowia dostrzega charakter profilaktyczny i na rozwój publicznego bankowania krwi pępowinowej przeznaczane są przez rząd środki publiczne, to Minister Finansów i podległe mu organy podatkowe nie są uprawnione do kwestionowania takiego charakteru usług bankowania tych komórek dla celów podatku VAT. Stanowisko Ministra Finansów byłoby w mojej ocenie uzasadnione jedynie przy założeniu, że Minister Zdrowia myli się dostrzegając element profilaktyczny w przechowywaniu krwi pępowinowej. W takim przypadku należałoby jednak uznać, że przeznaczanie środków publicznych na rozwój i funkcjonowanie banków publicznych krwi pępowinowej, jako metodę niespełniającą funkcji w zakresie ochrony zdrowia (profilaktyki) jest niegospodarne.

 

Warto również podkreślić, że działanie organów podatkowych skutkuje jedynie zwiększeniem kosztów przechowywania komórek macierzystych, a przez to zmniejszenie dostępności dla pacjentów korzystających z banków rodzinnych. Trudno zaakceptować też sytuację, w której osoby, które odciążając publiczny system zdrowotny sami finansują przechowywanie komórek macierzystych, byliby dodatkowo penalizowani poprzez dodatkowe obciążanie podatkiem.

 

W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera o spowodowanie uzgodnienia stanowisk Ministrów Zdrowia i Finansów w tej kwestii i odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministrowie Zdrowia i Finansów zgadzają się, że pobieranie, preparowanie i przechowywanie komórek macierzystych krwi pępowinowej ma cel profilaktyczny i w związku z tym zasadne jest wydatkowanie środków publicznych na rozwój banków tej krwi?

2. Czy w ocenie Ministrów Zdrowia i Finansów, w związku z profilaktycznym charakterem usługi pobierania, preparowania i przechowywania komórek macierzystych z krwi pępowinowej jest ona zwolniona z VAT niezależnie od tego czy jest wykonywana z myślą o biorcach spokrewnionych czy niespokrewnionych oraz od tego czy jest finansowana ze środków publicznych (Ministerstwo Zdrowia) czy prywatnych (osoby fizyczne).

Jerzy Polaczek

Biuro Poselskie Posła Jerzego Polaczka

ul. Bytomska 156
Piekary Śląskie

tel. (32) 287-15-08

fax (32) 287-15-08

jerzy.polaczek@sejm.pl

Biuro poselskie otwarte dla interesantów godzinach:

Poniedziałek: 10:00-16:00

Wtorek: 9:30-15:30

Środa: 9:30-15:30

W pozostałe dni kontakt telefoniczny z biurem

(32) 287-15-08

Skontaktuj się ze mną

Imię i nazwisko (wymagane)

Adres email (wymagane)

Wiadomość